Si zhvillohet gjuha dhe të folurit — dhe çfarë do të thotë 'të folur i vonuar'

Çdo foshnjë lind me nevojën për të komunikuar. Shumë para fjalëve, foshnja shpreh urinë, lodhjen ose shqetësimin përmes vajtimeve të ndryshme dhe pret që prindi ta kuptojë. Gjuha e folur ndërtohet mbi këtë bazë në faza të dallueshme.

Fazat

• 2–5 muaj: gugatje dhe tinguj kënaqësie ('aa', 'ou')
• Nga 6 muaj: lojë me zëra dhe rrokje të vetme ('ba', 'ma')
• Deri në 12 muaj: shfaqen fjalët e para me kuptim
• Deri në 18 muaj: shpesh ende të përqendruar te rrokjet e vetme ('ba' për fjalën e plotë)
• Nga 18 muaj: 'shpërthimi i fjalëve' — fjalori rritet shpejt dhe fëmija fillon të kuptojë udhëzimet
• 18–36 muaj: kuptimi thellohet dhe nga rreth tre vjeç zhvillohet bisedë më e pasur

Fazat ndjekin të njëjtin rend te të gjithë fëmijët, por ritmi ndryshon nga fëmija në fëmijë.

Çfarë mund ta vonojë të folurit?

Të folurit e vonuar ka shumë faktorë kontribues. Infeksionet e përsëritura të veshit të mesëm në tre vitet e para mund të ndikojnë në cilësinë e dëgjimit, prandaj një test dëgjimi çdo gjashtë muaj në këtë periudhë vlen për gjuhën. Koha e shtuar përpara ekranit nën moshën dy vjeç është lidhur me të folur më të vonuar. Rëndësi kanë edhe zakonet e mjedisit — parashikimi i çdo nevoje të fëmijës, të folurit në vend të tij ose televizori i ndezur vazhdimisht në sfond mund ta pengojnë komunikimin.

Gjëra praktike që ndihmojnë

• Luani ballë për ballë që fëmija të shohë gojën tuaj dhe ta imitojë
• Përsëritni tinguj dhe rrokje të thjeshta gjatë lojës dhe leximit
• Lexoni së bashku çdo ditë, të pozicionuar ashtu që fëmija t'ju shohë juve dhe librin
• Modeloni fjalët në vend që t'i detyroni: 'Ti do topin — le të luajmë me topin'
• Mbajeni të bazuar te loja; shmangni stërvitjen e rrokjeve
• Përgjigjuni tingujve të fëmijës që ai të mësojë se komunikimi funksionon
• Mos flisni në vend të fëmijës — jepini kohë dhe interpretoni përpjekjet e tij